Prof. Dr. Kemal Sayar ve Sushrut Jadhav, World Decolonization Forum’da dekolonizasyonun psikolojiyle ilişkisini anlattı. Sayar, Batı’nın insan ruhu için tek standart dayattığını söyledi.
Psikiyatri ile dekolonizasyon kavramı aynı sahnede buluştuğunda, tartışma yalnızca akademik bir başlık olmaktan çıkıyor; insanın nasıl düşünüp nasıl iyileştiğine dair daha geniş bir sorgulamaya dönüşüyor. World Decolonization Forum’da konuşan Prof. Dr. Kemal Sayar ve Sushrut Jadhav’ın mesajı da tam olarak buydu: Ruh sağlığı alanında kullanılan dil, yöntem ve ölçütler sandığımız kadar nötr değil.
Prof. Dr. Kemal Sayar’ın, kolonyalizmin temel dayatmalarından birinin “insan ruhunun tek ve biricik olduğu, bunun standartlarını da Batı toplumlarının belirlediği” yönündeki değerlendirmesi, bu tartışmanın merkezine yerleşti. Bu ifade, psikolojinin evrensel bir bilim dalı olarak sunulmasına karşın, tarihsel olarak Batı merkezli normlar üzerinden şekillenen bir bilgi alanı olduğuna işaret ediyor. Forumda dile getirilen yaklaşım, ruh sağlığının yalnızca bireysel bir mesele değil, kültürel ve toplumsal bağlamla birlikte okunması gerektiğini hatırlattı.
Dekolonizasyon tartışmaları son yıllarda eğitimden sanata, tarihten uluslararası ilişkilere kadar pek çok alanda güç kazanmış durumda. Psikoloji ve psikiyatri ise bu tartışmanın en hassas başlıklarından biri; çünkü insan davranışı, travma, kimlik ve iyileşme gibi kavramlar doğrudan kültürle iç içe. Batı merkezli ölçütlerin farklı toplumlara aynen uygulanması, bazı deneyimleri “normal”, bazılarını ise “sapma” gibi gösterebiliyor. Bu da özellikle sömürgecilik geçmişi olan toplumlarda, bireyin kendi kültürel hafızasıyla kurduğu ilişkiyi zedeleyebiliyor.
Kemal Sayar’ın sözleri, Türkiye açısından da önemli bir düşünsel kapı aralıyor. Türkiye, modernleşme sürecinde Batı kaynaklı sosyal bilimler ve tıp yaklaşımlarını yoğun biçimde benimsemiş bir ülke. Bu durum, bilimsel yöntem açısından bir avantaj sağlarken, yerel kültürel kodların, aile yapısının, inanç dünyasının ve toplumsal deneyimin yeterince hesaba katılmaması riskini de beraberinde getirebiliyor. Sayar’ın vurgusu, ruh sağlığı hizmetlerinin daha yerli, daha duyarlı ve daha çoğulcu bir bakışla ele alınması gerektiği yönünde okunabilir.
Forumda Sushrut Jadhav’ın da konuşmacılar arasında yer alması, tartışmanın yalnızca teorik bir çerçevede kalmadığını gösteriyor. Farklı coğrafyalardan gelen uzmanların aynı masada buluşması, dekolonizasyonun artık sadece siyasi bir kavram değil, bilgi üretimi ve uzmanlık alanlarının yeniden sorgulanması anlamına geldiğini ortaya koyuyor. Bu tür platformlar, psikiyatri ve psikolojide kullanılan kavramların hangi tarihsel arka planda üretildiğini ve hangi toplumlarda ne tür sonuçlar doğurduğunu yeniden değerlendirme fırsatı sunuyor.
Bu tartışmanın pratik sonucu, ruh sağlığı alanında çalışan uzmanların hastayı yalnızca semptomlar üzerinden değil, yaşadığı kültürel çevre, toplumsal baskılar ve tarihsel deneyimle birlikte değerlendirmesi olabilir. Böyle bir yaklaşım, hem tanı süreçlerinde hem de tedavi yöntemlerinde daha kapsayıcı bir çerçeve yaratır. Özellikle göç, kimlik, aidiyet ve kuşaklar arası travma gibi konuların öne çıktığı günümüzde, psikolojinin tek tip bir insan modeliyle sınırlı kalması giderek daha fazla eleştiri alıyor.
Türkiye’de bu tartışmanın bir diğer önemli boyutu da akademi ve sağlık politikalarıyla ilgili. Üniversitelerde okutulan kuramsal çerçeveler, klinik uygulamalar ve kamu sağlığı yaklaşımları, yerel toplumsal gerçekliklerle ne kadar uyumlu? World Decolonization Forum’da dile getirilen görüşler, bu soruyu yeniden gündeme taşıyor. Çünkü ruh sağlığı alanında kullanılan her kavram, sadece bireyi değil, toplumun kendini nasıl anladığını da etkiliyor.
Sonuç olarak forumda yapılan konuşmalar, dekolonizasyonun yalnızca geçmişin sömürge ilişkilerini eleştirmekle sınırlı olmadığını; bugünün bilgi üretim biçimlerini de sorguladığını gösterdi. Prof. Dr. Kemal Sayar’ın sözleri, psikolojide evrensellik iddiasının arkasındaki kültürel üstünlük varsayımlarını görünür kılarken, Türkiye’de de ruh sağlığına dair daha çoğulcu bir tartışmanın önünü açıyor.
