ABD Kongresi’nde CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper’dan, İran’da 150’den fazla kız çocuğunun öldüğü okul saldırısıyla ilgili sorumluluk üstlenmesi istendi. Tartışma, Washington’un bölgedeki rolünü yeniden gündeme taşıdı.
ABD Kongresi’nde yükselen ton, yalnızca bir askeri komutana yöneltilmiş sert bir sorgulama değil; Washington’un Orta Doğu’daki rolüne dair daha geniş bir hesaplaşmanın da işareti. Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM) Komutanı Amiral Brad Cooper’dan, İran’da 150’den fazla kız çocuğunun hayatını kaybettiği okul saldırısıyla ilgili sorumluluk üstlenmesi talep edildi. Bu talep, ABD’nin bölgedeki askeri varlığına ve operasyonel zincirine ilişkin etik ve siyasi soruları yeniden gündemin merkezine taşıdı.
Söz konusu saldırı, yalnızca can kaybının büyüklüğü nedeniyle değil, hedef alınan yerin niteliği nedeniyle de uluslararası kamuoyunda derin tepki çekti. Okul gibi sivillerin bulunduğu bir yapıya yönelik saldırı, savaş hukukunun en hassas başlıklarından birini oluşturuyor. Bu nedenle Kongre’de dile getirilen sorumluluk çağrısı, teknik bir askeri değerlendirmeden çok daha fazlasını ifade ediyor: Sivillere yönelik şiddetin kim tarafından, hangi komuta zinciri içinde ve hangi siyasi sonuçlarla ilişkilendirileceği sorusu masada duruyor.
CENTCOM, ABD’nin Orta Doğu, Orta Asya ve bazı Güney Asya operasyonlarını yöneten en kritik askeri yapılardan biri. Bu komutanlık, Washington’un bölgedeki askeri angajmanının hem sahadaki uygulayıcısı hem de stratejik taşıyıcısı olarak görülüyor. Dolayısıyla Amiral Cooper’a yöneltilen baskı, tek bir olayın ötesinde ABD’nin bölgesel güvenlik mimarisine dair rahatsızlığın da yansıması. Kongre üyeleri açısından mesele, yalnızca bir saldırının sonuçları değil; bu tür olayların önlenip önlenemediği, istihbarat ve komuta mekanizmalarının nasıl işlediği ve nihayetinde siyasi sorumluluğun nerede başladığı.
İran ile ABD arasındaki ilişkiler uzun süredir karşılıklı güvensizlik, yaptırımlar, vekil güçler üzerinden yürüyen çatışmalar ve nükleer dosya etrafında şekillenen sert bir rekabet içinde. Bu tür bir saldırı, zaten kırılgan olan diplomatik zemini daha da zayıflatma potansiyeli taşıyor. Özellikle çocukların ölümüyle sonuçlanan bir olayın Kongre gündemine taşınması, Amerikan iç siyasetinde de kolayca görmezden gelinemeyecek bir ahlaki baskı yaratıyor. Kamuoyu, askeri operasyonların bedelini yalnızca rakamlarla değil, somut insan hikâyeleriyle görmeye başladığında, siyasi dil de sertleşiyor.
Bu gelişmenin Türkiye açısından önemi de göz ardı edilemez. Ankara, İran’la komşuluk ilişkisi, bölgesel güvenlik dengeleri ve sınır ötesi istikrarsızlık riskleri nedeniyle Orta Doğu’daki her büyük gerilimi yakından izliyor. ABD-İran hattında tırmanan her siyasi ve askeri kriz, enerji piyasalarından göç baskısına, güvenlik mimarisinden diplomatik manevra alanına kadar Türkiye’yi dolaylı ama güçlü biçimde etkileyebiliyor. Özellikle sivillerin hedef alındığı olayların uluslararası alanda yarattığı tepki, bölgedeki çatışma dilinin daha da sertleşmesine yol açarsa, bunun yansımaları Türkiye’nin çevresindeki güvenlik kuşağında da hissedilebilir.
Kongre’deki bu baskı, aynı zamanda ABD’de dış politika kararlarının yalnızca yürütme organı tarafından değil, yasama organının denetimi altında da tartışıldığını gösteriyor. Amiral Cooper’dan istenen sorumluluk, bir yandan askeri komuta kademesinin hesap verebilirliğini gündeme getirirken, diğer yandan Washington’un uluslararası hukuka ve sivillerin korunmasına dair söylemini test ediyor. Eğer bu soruşturma ya da siyasi baskı derinleşirse, ABD’nin bölgedeki operasyonlarında daha temkinli bir dil kullanması, hatta bazı angajmanlarını yeniden gözden geçirmesi ihtimali doğabilir.
Öte yandan, bu tür olaylarda sorumluluğun yalnızca bir komutana yüklenmesi her zaman yeterli görülmeyebilir. Çünkü modern savaş ve güvenlik mimarisinde kararlar çoğu zaman çok katmanlıdır; istihbarat, siyasi onay, operasyon planlaması ve saha uygulaması birbirine bağlıdır. Bu nedenle Kongre’deki tartışmanın nereye evrileceği, hem ABD iç siyasetinde hem de Orta Doğu’daki güç dengelerinde dikkatle izlenecek. İran’daki okul saldırısı etrafında yükselen bu hesap sorma çağrısı, savaşın yalnızca cephede değil, parlamentolarda ve kamu vicdanında da sürdüğünü bir kez daha hatırlatıyor.
