Uluslararası Af Örgütü’nün Fransa Ofisi, AB ile İsrail arasındaki Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınmasını istedi. Çağrı, Avrupa’nın İsrail’le ilişkilerinde insan hakları ve siyasi sorumluluk tartışmasını yeniden alevlendirdi.
Uluslararası Af Örgütü’nün Fransa Ofisi’nin Avrupa Birliği ile İsrail arasındaki Ortaklık Anlaşması’nın askıya alınması yönündeki çağrısı, Brüksel’de uzun süredir biriken gerilimi yeniden görünür kıldı. İnsan hakları örgütünün bu çıkışı, yalnızca diplomatik bir talep değil; aynı zamanda Avrupa’nın İsrail politikası ile uluslararası hukuk ve insan hakları söylemi arasındaki çelişkiye dönük açık bir itiraz niteliği taşıyor.
AB-İsrail Ortaklık Anlaşması, taraflar arasındaki siyasi diyalogdan ticari ilişkilere kadar geniş bir çerçeve sunuyor. Bu nedenle anlaşmanın askıya alınması çağrısı, teknik bir dış politika başlığından çok daha fazlasını ifade ediyor. Böyle bir adım, Avrupa’nın İsrail’e yaklaşımında sembolik olmaktan çıkıp somut yaptırım tartışmalarına geçiş anlamına gelebilir. Bu da hem İsrail’in Avrupa ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini hem de AB’nin küresel ölçekte insan hakları temelli dış politika iddiasını doğrudan etkiler.
Uluslararası Af Örgütü gibi küresel ölçekte takip edilen bir yapının bu yöndeki çağrıları, genellikle hükümetler üzerinde doğrudan bağlayıcı olmasa da kamuoyu baskısını artırma gücüne sahiptir. Özellikle Avrupa başkentlerinde Filistin meselesi, Gazze’deki insani durum ve İsrail’e yönelik eleştiriler son yıllarda daha görünür hale gelirken, sivil toplumun bu tür çıkışları karar alıcılar için siyasi maliyeti yükseltiyor. Fransa ofisinin çağrısı da bu nedenle yalnızca bir açıklama değil, AB kurumlarına yöneltilmiş net bir siyasi mesaj olarak okunmalı.
Avrupa Birliği açısından mesele, dış politika ilkeleriyle ekonomik ve stratejik çıkarlar arasındaki dengeyi yeniden kurma zorunluluğuna dayanıyor. Bir yanda İsrail’le sürdürülen kurumsal ilişkiler, ticaret ve diplomatik temaslar; diğer yanda insan hakları ihlallerine karşı daha sert tutum alınması yönündeki baskı var. Bu ikilem, AB’nin uluslararası arenadaki güvenilirliğini de etkiliyor. Çünkü Brüksel, başka krizlerde hukuk ve insan hakları vurgusunu öne çıkarırken, İsrail konusunda aynı sertliği gösterip göstermediği sorusuyla sık sık karşı karşıya kalıyor.
Türkiye açısından bakıldığında ise bu gelişme, Avrupa’nın Orta Doğu politikasındaki yön arayışını yakından ilgilendiriyor. Ankara, Filistin meselesinde uzun süredir daha yüksek sesle pozisyon alırken, AB içinde yükselen eleştirel sesler Türkiye’nin diplomatik söylemiyle kısmen örtüşen bir zemin yaratıyor. Ancak bu durum, Avrupa’nın gerçekten politika değiştirip değiştirmeyeceği sorusunu ortadan kaldırmıyor. Aksine, insan hakları örgütlerinin baskısına rağmen AB’nin somut bir askıya alma kararı alıp alamayacağı, önümüzdeki dönemde Avrupa dış politikasının en kritik testlerinden biri olacak.
Sonuç olarak Af Örgütü’nün çağrısı, AB-İsrail ilişkilerinde yeni bir tartışma başlatmaktan çok, zaten var olan kırılmayı daha görünür hale getiriyor. Eğer bu baskı siyasi karşılık bulursa, Avrupa’nın İsrail’e yaklaşımında önemli bir dönüm noktası yaşanabilir. Bulmazsa, AB’nin insan hakları merkezli dış politika söylemi ile pratikteki tutumu arasındaki mesafe daha da belirginleşecek.
